تقرير بحث السيد الخميني للاردبيلى
115
تقريرات فلسفه امام خمينى ( شرح منظومه ) ( فارسى )
بيان صفات ذات و صفات زايد بر ذات صفات سلبيه عين ذات نيستند قبلًا گفتيم آن قسم از اقسام اربعهء صفات كه سلبى است و معناى عدمى دارد ، نمىتواند عين ذات حضرت حق باشد ؛ زيرا اگر معناى عدمى يا سلبى جزء ذات او باشد ، حتماً در ذات جهت عدمى پيدا مىشود در صورتى كه واجب الوجود من جميع الجهات كامل بوده و وجود شديد غير محدود و غير متناهى است . و اما مفاهيم هم با تكثرى كه دارند عين ذات نبوده ، بلكه يك هويت بسيطهء مطلق و صرف الوجود هست بدون اينكه حيثيات متخالفهء متكثره در او باشد ؛ زيرا بنا بر اصالة الوجود در دار تحقق بيش از اين حقيقت صرفه نيست ، و هر چه هست از كمالات وجود است و الوجود كل الكمال و الكمال كل الوجود . و بعبارة اخرى : الكمال كله الوجود و الوجود كله الكمال و چون ما هو المتحقق فى الخارج صرف الوجود است ، عقل به اين اعتبار صفت « انّه موجود » را انتزاع مىنمايد و چون علم عبارت از انكشاف اشياء نزد عالم بوده و اين هويت به همان حقيقت صرفهء خويش ، اشياء نزد او منكشف است پس اين هويت كل العلم است و همچنين عقل از آن حقيقت صرفه به اعتبار هويت متحقق در خارج آن ، « انّه ثابت » و « انّه حىّ » را انتزاع مىكند و مفاهيم كماليه بكثرتها و بحيثياتها المختلفة براى او ثابت مىباشند . البته ثبوت مفاهيم كماليه براى آن حقيقت صرفه به گونهاى نيست كه زايد بر ذات او باشند و لكن ثبوت آنها براى او به نحو تعارف نيست ، بلكه به نحو حقيقت است به